فيض روح القدس اگر خواهى ببينى در سخن * شعر فيض از بر بخوان خورشيد در شبها ببين « 1 » * * * اما جواب از سؤالهاى ايشان كه به دين مدخلى نداشت آن است كه بناى افسان‌هاى هندوان اگر راست باشد بر عجايب و غرايبى است كه حق تعالى در بنيه انسان درج فرموده از آن جمله عين الكمال است كه نفوس خبيثه قويه را كه شيطنت بر ايشان غالب مىباشد ، تصرف در بدن غير مىرسد به گماشتن نظر شر ، چنان كه در حديث نبوى آمده كه « العين حق و العين يدخل الرجل القبر و الجمل القدر » « 2 » و از آن جمله سحر است كه چيزى چند را كه اصلى نداشته باشد در نظرها جلوه دهند و آن مجرد نمودى باشد بىبود ، و اين سحر اقسام بسيار دارد و از آن جمله ، غلبه خيال است بر حس ظاهر ، چنان كه متخلّيه از شدت قوتى كه داشته باشد ، آنچه را خيال كرده باشد ، در حس موجود تواند بود ، يا بر ديگرى جلوه تواند داد و از آن جمله تدرّع جننى است به بدن انسان ، چنان كه شخصى را بىخود گردانيده به زبان او تكلم تواند كرد ، و از آن جمله اخبار جننى است ايشان را از چيزى كه واقع شده باشد و او نداند و از آن جمله غرايم است و طلسمات و نيز نيرنجات ( نيرنگها ) و حيل و غير آن ، چنان كه در بعضى از تصانيف خود مفصل بيان كرده‌ايم و اين تنگناى مكتوب ،

--> ( 1 ) - ديوان فيض ص 309 - 310 ، آنچه كه در ديوان آمده در برخى كلمات تفاوتهاى با نقل فوق دارد . ( 2 ) - تذكرة الموضوعات ، فتنى ج 1 ص 156 ، الاحكام النبويه في الصناعة الطبية ، الحلبي ص 207 : العين حق حتى يدخل القدر .